Zadanie 5.

2026 Budowa atomu › Układ okresowy pierwiastków Zamknięte (np. testowe, prawda/fałsz)

Treść

Na wykresie przedstawiono zmiany wartości pierwszej energii jonizacji – połączone odcinkami – wybranych pierwiastków uszeregowanych według rosnącej liczby atomowej.

Wykres pierwszej energii jonizacji w funkcji liczby atomowej Z dla pierwiastków od Z=1 do Z=14, z zaznaczonymi punktami Li, Be, N, Ne — Pierwsza energia jonizacji w zależności od liczby atomowej Z (Z=1–14).

Na podstawie: P. Atkins, Chemia fizyczna, Warszawa 2007.

Oceń prawdziwość zdań. Wybierz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.

Tlen ma mniejszą wartość pierwszej energii jonizacji niż azot, ponieważ promień atomowy tlenu jest większy niż promień atomowy azotu.	P	F
Beryl ma wyższą wartość pierwszej energii jonizacji niż bor, ponieważ atom berylu ma całkowicie zapełnioną podpowłokę 2s, a atom boru uzyskuje taką konfigurację po odłączeniu jednego elektronu.	P	F

Pokaż odpowiedź

Wymagania określone w podstawie programowej

Wymagania ogólne:
I. Pozyskiwanie, przetwarzanie i tworzenie informacji. Zdający: 1) pozyskuje i przetwarza informacje z różnorodnych źródeł.
II. Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów. Zdający: 5) wykorzystuje wiedzę i dostępne informacje do rozwiązywania problemów chemicznych […].

Wymagania szczegółowe:
II. Budowa atomu. Zdający: 4) […] wskazuje związek między budową elektronową atomu a położeniem pierwiastka w układzie okresowym i jego właściwościami fizycznymi (np. promieniem atomowym, energią jonizacji) i chemicznymi.

Zasady oceniania: 1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.

Rozwiązanie (w kluczu podane skrótowo jako „FP”)

Tlen ma mniejszą wartość pierwszej energii jonizacji niż azot, ponieważ promień atomowy tlenu jest większy niż promień atomowy azotu.	P	F
Beryl ma wyższą wartość pierwszej energii jonizacji niż bor, ponieważ atom berylu ma całkowicie zapełnioną podpowłokę 2s, a atom boru uzyskuje taką konfigurację po odłączeniu jednego elektronu.	P	F

Pierwsze zdanie jest fałszywe w warstwie przyczynowej: promień atomowy w okresie MALEJE ze wzrostem liczby atomowej, więc atom tlenu ma MNIEJSZY promień niż atom azotu, nie większy. (Sama niższa energia jonizacji tlenu względem azotu wynika z odpychania sparowanych elektronów na tym samym orbitalu 2p w konfiguracji azotu 2p⁴, a nie z promienia atomowego.)